Şiirin “Özel” Tarihi

Yayınlandı: Mayıs 8, 2010 / Poem

Her şiir bir itirazdır, bir sitemdir, bir itiraf veya iç dökümüdür. Kurmaca, istendik bir büyüdür, bir nevi ateş dansıdır, bir çeşit ‘gnostik’ yollar, çöller rehberidir. Sübjektif, hatta paradoksal bir gerçeklik içerir. Özne daima “ben”dir: ya şairin kendisidir veya bir değişkesi. Özgünlük esastır. Bir metni şiir katına çıkaran ses, ritim, denilebilirse, şairin nabzıdır, kalp atışlarıdır. Şiiri önemli kılansa edâsıdır, yarattığı zihinsel, duygusal empatidir. Bu, bencileyin “barbar”ların yırları, destan veya yazıt alıştırmaları

için de geçerlidir.
Cemal Süreya, “Bir gün bana şöyle demişti: ‘Ben şiiri koklayarak bulurum.’ Gerçi bunu yeni bir döneme girdikten sonra söylemişti, ama sanırım kendi sezgi dönemini bundan daha iyi anlatan bir söz bulamazdı. Gerçekten şiiri koklayarak buluyordu, güdüleriyle,” der Fazıl Hüsnü’ye dair bir yazsında (Şapkam Dolu Çiçekle, 1976): “Ona göre espri iki türlüdür: erkek espri, dişi espri. Güneş’inki erkektir, çünkü ışığı kendindendir, Ay’ınki ise dişi, çünkü bir ışığı yansıtmaktadır. Şair daha çok sezgisiyle bir şey yapıyorsa, o erkektir; daha çok kültürüyle var oluyorsa, o da dişi.”
Kültür, verili, teyid edilmiş, öğrenilebilir bilgidir. Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın ‘dişi espri’ dediği şey. Akıldır, Güneş’tir.
Sezgi de bir bilgidir, ama öznel, kişiye özel bir bilgi. Her iki şaire göre de şiirin semavî bir varlık alanıdır. Ay’dır. Erkektir.
Bir bilgi olarak Şiir’i, bütün bir şiir tarihini, poetik öngörüleri, günümüz şairinin ana kaynağa dönme, Söz’e ilkel gücünü kazandırma çabalarını; Ay’la Güneş’in cinsiyet işaretlerini değiştirmek şartıyla, Cemal Süreya’nın bu anekdotuna indirgemek mümkündür.
Şiir her iki mealde de “sır”dır. Camı ayna kılan sırdır, bir, aşk-ı mecazdır, iki. İmgedir, eğretilemedir, tebdil, kilitli Söz’dür. Kehânettir, Eski Mısırlıların ‘enerji dönüştürücü’ dediği şey. Şairin kişisel pratiğini, bireysel ve ulusal serüvenini, hayat ve hayal tasarımlarını, evham ve öngörülerini, çağına ilişkin tavrını ‘o’na, ‘ordaki’ne, ‘orda duran’a bir tür nakletme çabası. Nakilden maksat yine sırdır, zira şairin anlatacağı bir şey yoktur (sır anlatılır mı? verilir veya verilmez), hiç değilse şiirin gerekliliği bu değildir.
Giz, sır sözcüğünün eşanlamlısıdır, gizem, gizemli de türevleri. Ne var ki her sözcüğün bir yaşam öyküsü, münhasır bir
etkinlik alanı vardır. Onu ‘eş’iyle değiştirmek ne mümkündür. Arapça kökenli sır (sirr, çoğulu esr_r) da bu türdendir. Sırdaş, sır küpü, sır kâtibi, sırra ermek, sırra kadem basmak; aynı kökten türeme sözcük ve terkiplerdir. Benzeri şey giz için de geçerlidir elbet…
Cemi poetik öngörüleri, cümle poetik restleşmeleri bu tespite indirgemek mümkündür. Şiiri dizeden sözcüğe, sözcükten harflere, rakam veya imlâ işaretlerine indirgeyen şuarâ taifesine bakınız, en önde Hurufîleri görürsünüz. Büyük felâketlerin, siyasal, sosyal depremlerin muhasibi el-Hallac’ı, Nesimî’yi. Bu, onların, sırlarını geleceğe, belki de bir başka zamana öteledikleri anlamına gelir. Zira anlam insandır, eşref-i mahlûkat’tır.
Şiir ezberdir, ezberlenebilir bilgidir. Öykü, daha doğrusu hikâye, insanın ezberini, bu sofistike tasavvurunu ilk bozma girişimidir. Ne kadar başarılı olduğu başka bir mevzu. Ama Baudelaire dahil [ki Spleen de Paris (Paris Sıkıntısı, Çev. Tahsin Yücel, 1961) tam anlamıyla bir öykü kitabıdır], hemen bütün şairler öyküye şiirin bir değişkesi olarak bakmışlardır. Edebiyat tarihi açısından ne kadar doğrudur, o da başka bir mevzu. Mamafih bugün Türk dili ve edebiyatından değil, dünya kitaplığından öykücü diye eserini çekip alacağınız kalemşor yok denecek kadardır. Şair, gönüllü veya mecbur katıldığı kervanın en arkasındaki silâhşordur. İdolü de kafilenin reisidir elbet. Sanılanın aksine ’60’h, ’70’li yılların kalemşorlarının idollerine, zihinsel arka planına dair tespitler yapılmamıştır. Yoksa daha yazının sınırlarını bilmeyen bir çocuk niye öyküler, romanlar yazsındırki. âlem…

HÜSEYİN FERHAT

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s