Salo Ya Da Sinemanın Yüz Yılı

Yayınlandı: Nisan 28, 2010 / cinema, ulus baker

Sartre’ın Türkiye şubesi Ulus Baker’in *3. uğraşımda bitirmeyi başarabildiğim `Salom`un 120 Gunu`  filmi* üzerine yazdığı yazı:

Hatırlayalım: PPP bu filmi 1975 yılında, Hayat Üçlemesi’nin (Decameron, Canterbury Hikayeleri ve Bin Bir Geceler) ardından “nihai filmi” olarak çekmişti. Ahlaki düzen bütün kıtalarda sarsıldı. Yeniden her izlenişinde bu film insanda psikanalistlerin anlattığı “bastırılmışın geri dönüşünü” yaşamadan edemez. Diyorlar ki “katlanılamaz” olmaktan çok, “neresinden tutulacağı asla belli olmayan” bir film bu. Ancak “pusuya yatarak” seyredebilirsiniz sanki. Sinematografik bir şaheser olduğu doğru: bir seyirci onu seyrederken karın kaslarında belli bir kasılma payını ayarlamak, belli bir “bakış açısına” –film aslında seyredilmiyor, filme maruz kalınıyor unutmayalım– yerleşmek, gardını almak zorunda. Film üstündeki sansür İtalya’da 76 yılında kalkıyor. Fransa’da ise filmi göstermek söz konusu olduğunda bürokrasi ve yasama ne yapacağını şaşırıyor. Peki, nedir bu tuhaf film? Mektuplarından ve söyleşilerinden anlıyoruz ki Pasolini uzun bir suredir Sade’i filmetmek için yanıp tutuşuyordu. Decameron, Binbir Gece, Canterbury, bunlar sanki bir hazırlıktı –ve bunlar yine de “güzel” filmlerdiler… Nihai nokta Sade ile konmalıydı. (Pasolini bunu Heretik deneyim adli kitabında kısmen ve teorik uzantılarıyla yansıtır). Ama filmi çekme olanağı olduğunda PPP’de sanırım Sade’a karşı güçlü bir nefret uyanmıştı (yeni bir nefret ve daha önce yok). İleride göreceğimiz gibi bu nefret bazı Fransız düşünürlerini filmin değilse de Sade ile ilgisi olduğu fikrinin aleyhine döndürdü –başta Barthes ve Foucault, görecegiz… Pasolini, bir eşcinsel olarak “cinsel özgürleşme” adına yapılan her şeyden, nedendir bilmem (ama tahmin ederim ve tahmin bir teori olabilir ancak) nefret etmeye başlamıştı. Kendisi Salo ile bu “kötülükten” arınmak istemiş olabilir –ama biz “normaller” (yani “normal” heteroseksüeller, “normal” eşcinseller, “normal” sapkınlar) kendimizi Salo’dan nasıl arındıracağız. Ahlak kuralları bize arınmadan çok “kurtuluşlar” dayatırlar. Salo’dan nasıl kurtuluruz içgüdüsüyle hareket ederler. Oysa “arınma” daha yüksek bir yaşantıdır. Salo filmini seyrettikten sonra ondan kurtulamazsınız, sineye çekerek “arınmaya” çabalayabilirsiniz ancak. O halde filmin bir başarısı var en azından: çünkü PPP de bu filmi arınmak için çekmiş olmalı. Ancak tam da bu noktada neden Sade üstüne en önemli çağdaş denemelerden birisini kaleme almış olan Roland Barthes’in bu filme karşı bir uyarıda bulunma ihtiyacını hissettiği sorunuyla karşı karşıya kalıyoruz: Salo filmini “tam anlamıyla Sadecı kılan” tek şey onun yeniden-elde-edilemezliğidir. Bizzat Pasolini şunları söylüyordu: “Hayat Üçlemesi türünden filmlerden hala yapabilecek olsam bile artık yapamazdım: çünkü artık vücutlardan ve cinsel organlardan nefret ediyorum.” Demek ki 1975 yılında PPP bir “dönüş” yapıyor –artık hazcılığın, “cinsel devrimin” Pasolini’si değil. Düşünüyor ki bu devrimin bütün sonuçları üzüntü verici oldu. Cinsellik artık ticari bir fenomen, bildiğimiz tek görüntüsü “götürme”, “komplo”, açılan ya da kapanan krediler –cinsellik ticari bir fenomen. Lutherci Mektuplar başlıklı ironik yazısında PPP gençlerin çift taraflı konformist olduklarını söylüyor: “üstelik yasıyorlar, yoksa ölmüş olmaları gerekmez miydi?” Gençlerin tek sloganı artık “güzeliz, o halde çirkinleştirelim kendimizi”. Bu 68 sonrası yenik ve kötü bir gençlikti PPP’ye göre. Salo sonuçta “küçük burjuvazi” üstüne bir film. Yani 70’li yıllarda sınıf mücadelelerinin kasılıp kalması sonucu on plana çıkan “yok-sınıfla” ilgili. Daha önce ihmal etmiş, yeni tanışıyor ve tam da bu yüzden Salo gerçekten de çok sorunlu bir film. Daha önce Pasolini için bir “açıklık” vardı: büyük burjuvazi ile halk arasındaki karşıtlık. Ama artık Sade gibi bir figürü sevemiyordu: “dehşet verici bir edebiyat”. O halde niye Salo’yu çekti? Hatırlayalım: filmin en dehşet verici, tüyler ürpertici ve mide bulandırıcı sahneleri aynalardan yansır. Her şeyi gösteren şeye ayna deriz. Film her şeyi göstermez, ama ayna illa ki karşısındakini göstermekle yükümlüdür. Bu yüzden Salo Pasolini’ye göre zaten “imkânsız filmdir”. Salo’da sadizm filan yoktur, aksine Pasolini’nin yeni öğretisi gibi işleyen bir mazosizm vardır –eski filmlerine topyekûn bir reddiye. Bunu bir iki “kötü” eseri dışında kim yapabilirdi? Şu anı dondurma –Salo’nun temel prensibi. Onu bir “ayna” kılmaya adanmış. Ama bu aynada başka bir güç var (hiçbir aynada verili olmayan) –öfkeli bir ayna bu. Artık İtalyan gençliğinden sıkılıyordur PPP. Ve ölümüne götürecek yolculuğuna başlamıştır. Bir defa, Sade’in metaforik işkenceler şatosu yitip gitmekte olan bir faşizmin yalıyarına dönüştürülmüştür. Bilindiği gibi (sanıyorum) Salo Mussolini faşizmosunun kurduğu geçici son cumhuriyettir. Grotesk, kaba, acımasız… Ve aslında Almanlar tarafından yönetilen… Artık Hitler eski müttefiğine bile güvenmiyordur ve onun için bir cumhuriyet tesis etmiştir –kuzeyde, dağlarda, saklanılabilir yerlerde… Ama büyük dert savaş kaybedilirken saklanmaktan çok “saklamaktır” –yol açılan ya da doğrudan ifa edilen felaketlerin insanlığın eline geçmesini engellemek… Sonuç 1943 Eylülünden 1944 Ocağına kadar hüküm süren bir “dehşetler cumhuriyetidir”… Hitler’in Stalingrad yenilgisi ufukta belirirken cepheye gönderdiği ünlü telgrafın yansısı: “savaş kaybediliyorsa milletimiz yok olsun!”

Ulus BAKER

Reklamlar

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s